Кәзә һәм Аҡыллы Бәрәстәр (Заманса хәүефһеҙлек әкиәте)

Уларҙың өйө бик уңайлы булған: аш бүлмәһендә сәй эсеп ултырырға яратҡандар, ә ҡунаҡ бүлмәһендә улар яратҡан йомшаҡ диван торған.

Бер көн Кәзә баҙарға барырға йыйынған.
— Балаҡайҙарым, мин кәбеҫтә менән кишер алырға китәм. Ә һеҙ минең иң аҡыллы, иң һаҡ бәрәстәрем булығыҙ! — тигән ул, ишектән сығыр алдынан туҡтап.

 Кәзә белемле булған, шуға күрә балаларына элекке ҡағиҙәләрҙе түгел, ә заманса хәүефһеҙлек дәресе биргән:

— Беренсенән, бер кемгә лә ишек асмағыҙ! Әгәр кемдер "Мин һеҙҙең әсәйегеҙ" тип ҡысҡырһа, уға ышанмағыҙ. Иҫегеҙҙә тотоғоҙ: мин һеҙгә смартфондан ғына шылтыратам, тауышымды ғына түгел, видеоббәйләнеш аша йөҙөмдө лә күрһәтермен! Әгәр видеоға тоташмай ғына, "мин әсәйегеҙ" тип яҙһам да, ышанмағыҙ, сөнки – минең телефонымды урлаған булыуҙары ихтимал. Икенсенән, әгәр берәү "Мин ашығыс ярҙам ярҙам хеҙмәтенән, газ тикшереүсе йәки полициянан" тип әйтһә, шылтыратып, минең менән камера аша тикшерегеҙ. Мин әйтмәһәм, ишекте асмағыҙ! Ысын хеҙмәткәрҙәр, әгәр өйҙә балалар ғына булһа, өлкәндәр ҡайтҡансы көтә ала.
Өсөнсөнән, әгәр ишек төбөндә "Мин бик бай, отошло уйындар тәҡдим итәм" тип ҡыҙыҡтырырға теләһәләр – был ялған! Бүре хәҙер тик әкиәттәрҙә генә йөрөмәй, ул телефон шылтыратып та, хатта ишек алдында тәмле кәнфит вәғәҙә итеүсе булып та килә ала.

Быларҙың барыһын да ныҡлап аңлатып, Кәзә өйҙән сығып киткән.
Бер аҙҙан ишек туҡылдатҡандар. Унда Бүре килеп баҫҡан, ләкин заманса Бүре – өҫтөндә – матур форма, ҡулында – планшет.
— Туҡ-туҡ! Газ хеҙмәтенән! Счетчикты ашығыс рәүештә тикшерергә кәрәк, юғиһә газдан ағыуланып үләсәкһегеҙ! — тип яғымлы тауыш менән әйткән ул.
Бер бәрәс ишеккә йүгергән, ләкин икенсеһе иң аҡыллыһы икән:
— Туҡта! — тигән ул ҡустыһына. — Әсәй нимә тип өйрәтте? Беҙ быны тикшерергә тейешбеҙ! Ишекте асмай тор!

Шунан иң кесе бәрәс, иң ҡыйыуы, тауыш көсәйтеүсе аша:
— Ғәфү итегеҙ, беҙ хәҙер әсәйебеҙгә видеонан шылтыратабыҙ, ә һеҙ ишек алдында көтөп тороғоҙ, — тигән.

Әсә Кәзә шунда уҡ видеоға тоташҡан. Ул, ишек артында Бүренең хәйләкәр йөҙөн күреп, ҡаты тауыш менән:
— Мин хәҙер полицияға шылтыратам! Ә һеҙ, балалар, ишекте "Сейф-Лок" төймәһенә баҫып бикләгеҙ! — тигән.

Бәрәстәр шунда интернетҡа тоташтырылған ишек йоҙағының төймәһенә баҫып, ишекте өҫтәмә рәүештә бикләгәндәр. Бүре, асыуланып, ишек артында нисек тә инеп булмаҫмы тип уйлай торғас, хәйләләренең заманса ҡоралдар алдында көсһөҙ икәнен күреп, урманға сығып ҡасҡан.
 Кәзә был ваҡытта полицияға шылтыратып өлгөргән шул һәм Бүрене урманда тотоп алғандар. Бүре, заманса тәртип боҙоуҙар өсөн яуап бирәсәген аңлап, бик оҙаҡ үкенгән.

 Кәзә өйгә ҡайтҡас, иң аҡыллы бәрәсте маҡтаған:
— Һеҙ бит шәп эшләнегеҙ! Иҫке әкиәттәрҙә гел "Туу-туу, асығыҙ ишекте" тип йәлеп итһәләр, беҙҙең заманда хәйләләр бик күп. Тикшереү, видео шылтыратыу, һорауҙар биреү – бына беҙҙең заманса ҡоралдарыбыҙ! Бер кем дә: "Мин – әсәйең" тип әйткән һүҙгә генә ышанып, ишек асырға тейеш түгел. Сөнки иң хәүефһеҙе – һаҡ булыу!

Шулай итеп, бәрәстәр аңлаған: ысын хәүефһеҙлек – ул бары тик өлкәндәрҙең ҡағиҙәләрен генә түгел, ә заманса ысулдарҙы ла белеү, тикшереү һәм бер ваҡытта ла шикле тәҡдимдәргә ышанып, сит кешеләргә ишек асмау.

Әкиәт тамам, ә кем аҡыллы булһа – шуның тормошо имен-һаҡ булыр.

Әңгәмә өсөн хәүефһеҙлек ҡағиҙәләрен тәҡдим итәбеҙ:

1. Ишекте сит кешегә асмаҫҡа, ул кем булыуына ҡарамаҫтан (таныш-белеш, хеҙмәткәр).
2. Әсәй-атай менән элемтәне тикшерергә: тауыш менән генә түгел, видео шылтыратыу яһарға (сөнки хәҙер тауышты яһалма интеллект ярҙамында ла оҡшатырға мөмкин).
3. Сер һүҙ йәки код уйлап сығарырға: әгәр өлкәндәр ысынлап таныш кешене өйгә ебәрһә, улар был сер һүҙҙе белергә тейеш.
4. Бер ҡасан да өйҙә яңғыҙ икәнде белдермәҫкә: Ишек артынан "Әсәйем бөгөн өйҙә, әле йоҡлай/мәшғүл" тип әйтергә була.
5. Ашығыс осраҡта 112 һандарын йыйып, хәбәр итергә йәки ата-әсәгә шылтыратыу төймәһенә генә баҫырға кәрәк.

Яһалма зиһенде ҡулланып Эльвира ӘСӘҘУЛЛИНА әҙерләне.