Тәҙрә янындағы парта

Ҡулдары нәҙек, бармаҡтары оҙон — рәссам ҡулдары. Айнурҙың дәфтәрҙәре ысын мәғәнәһендә сәнғәт ҡомартҡыһы ине: һәр береһенең сит яғына һалынған ҡауырһынлы ҡоштар, ҡояш байығандағы урман күләгәләре... Ул шул рәсемдәр донъяһында йәшәй ине, сөнки ысын донъяла уның өсөн урын юҡтай ине.
Барыһы ла Булаттан башланды. Иң «көслөһө» булырға тырышҡан был малай, Айнурҙың дәфтәрен йолҡоп алып, бөтөн синыфҡа күрһәтте:
— Ҡарағыҙ әле, беҙҙең «гениаль» рәссам! Был нимә? Кеше башымы, әллә мышымы?
Синыф шаулап көлдө. Беҙ ҙә көлдөк. Эйе, мин дә көлдөм. Ул саҡта беҙгә был уйын кеүек тойолдо. Ә Айнурҙың күҙҙәре йәшләнгәнен беҙ иғтибарға ла алманыҡ.
Артабан көндән-көн эҙәрләү көсәйҙе. Уның портфелен йәшерәләр ине — мин күрҙем, әммә өндәшмәнем. Арттан «рәссамсыҡ» тип ҡысҡыралар ине — мин башымды бора инем. Бер көн Булат уның өҫтәленә ҡара ҡойҙо. Айнур шунда ла бер һүҙ ҙә әйтмәне. Ул бары тик ҡулъяулығы менән уны һөрттө лә рәсемдәре ҡара төҫкә әйләнгән дәфтәрен тыныс ҡына сумкаһына һалды.
Иң ҡот осҡосо — ошоларҙың береһендә лә ул иламаны. Ул йылмайҙы. Йылмайыуы ғына сикәһендәге тамырын тирбәлдерҙе...
Ә эҙемтәләр аҙаҡ килде.
Бер нисә аҙнанан Айнур мәктәпкә килеүҙән туҡтаны. Уның урыны буш ҡалды. Ә тәҙрә янындағы партала уның ҡалдырған бер генә һыҙығы ла яҙылмаған дәфтәре ятты. Беҙ башта уны аңламаныҡ, ә һуңынан башҡа ҡалаға күсеп киткәнен белдек. Әсәһе эшкә урынлашҡан, тинеләр.
Ләкин ысын эҙемтәләр ун йыл үткәс кенә асылды. Мин институтта уҡыған саҡта, ҡала сәнғәт галереяһына эләктем. Күргәҙмә залында бер йәш рәссамдың картиналары ҡуйылған ине. Улар ғәжәйеп матур, ләкин ҡараңғы, сабыр төҫтәрҙә ине. Бер картинаның исеме: «Тәҙрә янындағы парта». Ҡараһам, «А.Ҡадиров» тип ҡул ҡуйылған.
Был Айнур ине. Ул билдәле рәссам булып киткән. Әммә картина эргәһендә аңлатма яҙылған ине: «Был картина минең мәктәп йылдарыма арнала. Ул ваҡытта мин йәнһеҙ әйберҙәрҙе генә һүрәтләй алдым, сөнки тере кешеләр миңә иң ҡурҡыныс йән эйәләре булып тойолдо. Рәсемдәр генә мине ҡотҡарҙы».
Шул мәлдә мин иҫемә төшөрҙөм: Беҙ Айнурҙы рәсем сәнғәтенән мәхрүм иттекме? Юҡ, ул рәссам булды. Ләкин беҙ уны кешеләргә ышаныстан мәхрүм иттек...
Күргәҙмәнән сыҡҡас, мин көҙгө алдына баҫтым. Көҙгөлә мин түгел, ә ун дүрт йәшлек ахмаҡ малай тора ине — ул көлә, ә ҡулында Айнурҙың ҡауырһынлы ҡоштары төшөрөлгән дәфтәрен йәшерә ине.
Шул мәлдән бирле мин Айнурҙы эҙләнем. Таптым. Мин уға ҡараным. Ул үҙгәрмәгән ине — шул уҡ тәүәккәл, сабыр ҡараш, тик күҙҙәрендә элекке ҡурҡыу урынына тәрән аҡыл балҡый ине.
— Айнур, мин... беҙ барыбыҙ ҙа бик үкенәбеҙ. Ғәфү ит беҙҙе, — тинем, тауышым ҡалтырап.
Ул миңә оҙаҡ ҡараны, һуңынан картиналарына күҙ йүгертте. Уларҙың береһендә ҡара ҡауырһынлы ҡош ҡанаттарын йәйеп, осоп бара ине, әммә уның артынан оҙон күләгә һуҙылған — мәктәп коридоры күләгәһе.
— Һин көлдөңмө? — тип һораны ул тыныс ҡына тауыш менән.
— Көлдөм, — тинем, башымды эйеп.
Айнур ирененең осо менән генә йылмайҙы — элеккесә, сикәһендәге тамырын ғына тирбәлдергән йылмайыу.
— Һеҙҙең өсөн был уйын ине. Бер көн көлдөгөҙ, икенсе көн оноттоғоҙ. Ә минең өсөн һәр көн һуғыш ине. Мин мәктәпкә барыр алдынан ҡоҫҡанға тиклем ҡурҡа инем. Ә һеҙҙең көлкө — минең өсөн хөкөм таҡтаһындағы ҡара буяу ине. Ул бер ҡасан да йыуылмай, аңлайһыңмы?
Ул тәҙрә янына барып баҫты. Көҙгө ҡояш нурҙары уның йөҙөнә төшөп, йәш тамсыларын йәшерҙе.
— Ғәфү итеү — көслөләрҙең өҫтөнлөгө, — тине ул артына боролмай ғына, — Ә мин бөтә ғүмерем буйына көсһөҙ булырға өйрәндем. Тәҙрә янындағы партаны, ҡулдарығыҙҙағы дәфтәремде, таҡтаға яҙылған мыҫҡылдарҙы онота алмайым. Хәҙер ҙә мин шул партала ултырам, тик был юлы ул — ошо картиналар аҫтында. Бына минең донъя — ҡағыҙҙа ғына йәшәгән ҡоштар, ҡара күләгәләр. Уларҙы бер кем дә рәнйетә алмай. Ул миңә боролоп, тура ҡараны:
— Мин һеҙҙе ғәфү итә алмайым, сөнки ғәфү итеү — ул онотоу. Ә минең иҫемдә бөтәһе лә. Ләкин... миңә үс алыу ҙа кәрәкмәй. Мин унан да юғарыраҡҡа күтәрелдем. Һеҙ көлгән саҡта мин рәсем төшөрҙөм. Һеҙ онотҡан саҡта мин үҫтем. Ә хәҙер, — ул ҡулы менән картиналарын һыпырҙы, — минең кешеләргә ышанмаған йөрәгем донъяға ошоларҙы күрһәтә. Быныһы — минең еңеүем. Ә ғәфү итеү — ул бары тик ваҡытлыса тынлыҡ. Мин һеҙҙе ишетмәйем. Ләкин ошо картиналар минең исемдән һеҙгә: «Кеше булып ҡалығыҙ, бәләкәй генә булһа ла, якшылыҡ күрһәтегеҙ», — тиҙәр. Ә ҡалғаны — минең шәхси ярам. Уға ғәфү иттереү юҡ, ул минең менән мәңгегә.
Шул һүҙҙәрҙән һуң ул тәҙрә янына ултырҙы ла, ҡулына ҡара ҡәләм алды. Эйе, ул мине күрмәй ҙә башҡа.
Шул көндән алып мин аңланым: буллингтың иң ҡурҡыныс эҙемтәһе — ул ышанысһыҙлыҡты тәрбиәләй. Кеше ғәфү итә лә, онота ла, әммә кешеләргә ышанмау... Айнур беҙҙе ғәфү итмәне, сөнки беҙ уның йөрәгенә «кеше» тигән төшөнсәне ҡара ҡәләм менән яҙҙыҡ.
Мин сығып киттем. Әммә ишек алдында туҡтап ҡалдым. Һуңынан кире боролдом да, өҫтәленә бер аҡ ҡағыҙ ҡалдырҙым. Унда былай тип яҙҙым:
«Айнур, һинең картиналарыңды мин һатып алам. Бөтәһен дә. Һәм уларҙы мәктәптәргә алып барырмын. Уҡыусыларға ошо яраны күрһәтеү — минең бурысым. Беҙҙең синыф күптән таралышҡан. Булат хәҙер үҙе психологҡа ярҙам һорап мөрәжәғәт итә — ул да үҙенең эш-хәлен аңланы. Ә мин... мин ошо ун йыл буйына үҫтем. Хәҙер ҡала мәктәптәрендә буллингҡа ҡаршы дәрестәр алып барам. Һинең исемеңде әйтәм. Һинең рәсемдәреңде күрһәтәм. Бәлки, ошолай ғына мин синыфыбыҙҙың ғәйебен йыуырмын?»
Бер аҙҙан Айнурҙан хат килде. Унда былай тигән юлдар бар ине:
«Һин үҙгәргәнһең. Быны күрәм. Әгәр ул саҡта ла һин ошондай булһаңсы... Ләкин минең ғәфү итеү — ул бер төндә була торған нәмә түгел. Һиңә минең рәсемдәрҙе алыу кәрәкмәй — уларҙы мин үҙем алып барам мәктәптәргә. Бергә барабыҙмы?»
Шул көндән алып беҙ икебеҙ ҡала мәктәптәрендә лекциялар уҡыйбыҙ. Айнур картиналарын күрһәтә, мин — синыфташтарымдың ҡылған эштәрен һөйләйем. Уҡыусылар күҙҙәрен ҙур асып тыңлай. Ә иң мөһиме — беҙ уларға былай тибеҙ: «Буллинг ҡорбаны булыу — ҡурҡыныс. Әммә тағы ла ҡурҡынысырағы — уны күреп тә, тыныс ҡалып, үтеп китеү. Әгәр һеҙ бөгөн бер кемгә ярҙам ҡулы һуҙһағыҙ, иртәгә үҙегеҙгә лә ярҙам ҡулы һуҙырлыҡ кеше булып үҫешәһегеҙ. Был — берҙән-бер ғәфү итеү юлы: эшең менән төҙәтеү».
Бер көн Айнур миңә яңы картина бүләк итте. Унда тәҙрә янында ултырған ике малай төшөролгән. Улар етәкләшкән. Ә тәҙрә аша ҡояштың алтын нурҙары һибелә. Картинаның исеме: «Ғәфү итеүгә беренсе аҙым».
Мин һүрәткә ҡарап, Айнурға:
— Һин уны ғәфү итмәгәнһең әле, - тинем.
Ул йылмайҙы. Был юлы йылы йылмайыу ине:
— Эйе. Ләкин бөгөн мин уға бер аҙым яҡынайҙым. Ә иң мөһиме — беҙ бөгөн йөҙҙәрсә баланы ҡотҡарабыҙ.
Ошо һүҙҙәрҙән һуң мин төшөндөм: яраны инҡар итеү түгел, ә уны ҡабул итеп, унан үҙеңдең, башҡаларҙың ғүмерен ҡотҡарыу өсөн көс алыу мөһим. Айнур беҙҙе ғәфү итәме-итмәйме — белмәйем. Ләкин ул үҙе лә, мин дә был донъяны бер аҙ булһа ла яҡшыраҡ итәбеҙ. Бына шул өмөт уята.