Зөһрә Арсаева: "Журналистикаға юлым "Йәншишмә"нән башланды"

– Хәтер йомғаҡтарын һүтеп, бала саҡҡа әйләнеп ҡайтып, бәләкәй Зөһрә, уның мәктәп йылдары тураһында һөйләп үтегеҙ әле. Шул мәлдәрҙе һағынып иҫләйһегеҙме?
– Мин – ауыл ҡыҙы. Асҡын районының Башҡортостан ауылынан булам. Уңған, тырыш һәм ижади ғаиләлә тыуып үҫтем. Ағайым, апайым, һеңлем бар. «Йәншишмә»не уҡыған ауыл балалары кеүек үк көтөү ҙә көттөм, һыйыр ҙа һауҙым. Һәүкәште һауып бөттөм генә тигәндә, күнәкте тибеп осорғаны ла, унда тояғын тыҡҡаны ла булды (көлә). Тимур командаһында йөрөп, ауыл инәйҙәренә һәм бабайҙарына ла ярҙам итештем, пионер усаҡтары яҡтым, макулатура йыйҙым. Кесерткәнгә ҡолап, бер нисә көн илап ятҡаным да булды. Аяҡтарҙы ҡанатҡансы ялан тәпәй йөрөгәнемде лә иҫләйем. Мәктәптә яҡшы уҡыным, әүҙем булдым. Спорт ярыштарында һәм олимпиадаларҙа ҡатнаштым. Унынсы синыфта уҡығанда башҡорт теле һәм әҙәбиәте буйынса республика олимпиадаһында беренсе урын алдым. Үҙемде ғәҙәти бала булдым, тип һанайым. Шуны ла хәтерләйем – нисек кенә уңған булһаҡ та, тырышып уҡыһаҡ та, атай-әсәйебеҙ беҙҙе бер ваҡытта ла маҡтаманы, «Һеҙ яҡшыраҡ булдырырға тейеш», – тине.
– Барыһы ла тәрбиәнән килә, ә тәрбиә нигеҙе – ғаилә, ата-әсә, ағай-апайҙар, уның бер ҡалыпҡа һалынған ғәҙәт-йолаларында. Был йәһәттән һеҙҙең ғаилә ниндәй роль уйнаны?
– Атай-әсәйебеҙ беҙҙе, 4 баланы, үҫтереү һәм уҡытыу өсөн күп көс һалды. Атайыбыҙ – иң тәүге уҡытыусыбыҙ. Беҙ 4–5 йәшебеҙҙә үк уҡый, яҙа белә инек. Атайым менән әсәйем илһөйәр итеп тәрбиәләне, тыуған ерҙе, Тыуған илде, туған телде яратырға өйрәтте. Өйөбөҙҙә бай китапхана булды. Китаптарыбыҙҙы ауылдаштарыбыҙға ла өләшә торғайныҡ. Өҫтәүенә, атайым башҡорт, татар һәм урыҫ телдәрендә бик күп гәзит һәм журналдар алдырҙы. Әйткәндәй, ул минең тыуған көнөмә гел китап бүләк итә торғайны.
– Китап, гәзит-журналдарҙы уйынсыҡ урынына күреп үҫкән ҡыҙҙың тәүге мәҡәлә яҙыуы, йәш хәбәрсе булыуы, юғары белем алып, журналистика юлын һайлауының башы ғаилә тәрбиәһенән киләме?
– Эйе, башланғыс синыфта белем алғанда Зәйтүнә апайыбыҙҙың шиғырҙары матбуғатта баҫыла башланы. Артабан минең яҙмаларым «Йәншишмә»лә донъя күрҙе, унан – һеңлемдеке. Гәзиттең «Йәш хәбәрсе» танытмаһын мәктәп линейкаһында тапшырҙылар. Был исемде алыу минең өсөн ҙур уңыш ине. Баҫманың ул саҡтағы баш мөхәррире Ғималетдин Яруллинға бөгөн дә рәхмәт уҡыйым. Тап «Йәншишмә» журналистикаға юл күрһәткән баҫма булды.
1998 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамланым. Студент ваҡытта уҡ Башҡортостан радиоһына эшкә урынлаштым. Ниндәй генә мәлдәр булһа ла, һөнәремде алмаштырманым, уға тоғро ҡалдым. Бөгөн «Юлдаш» радиоһында яңылыҡтар хеҙмәтен етәкләйем. Атайыма сикһеҙ рәхмәтлемен. Сөнки тап ул миңә был һөнәргә һөйөү тәрбиәләне, йүнәлеш бирҙе, маҡсат ҡуйырға һәм уға ирешергә, ҡыйыу һәм ғәҙел булырға өйрәтте. Аҙаҡ инде студент саҡта Миҙхәт Ғәйнуллин, Тимерғәли Килмөхәмәтов, Әхмәт Сөләймәнов, Фәнил Күзбәков, Соно Әлиева, Хәҙисә Солтанбаевалар минең яратҡан, хөрмәт иткән остаздарым булды. Ярҙамдарын, кәңәштәрен онотмайым.
– «Юлдаш» радиоһында «Атайым тураһында һөйләгеҙ», «Ил улдары» тапшырыуҙарының үҫеп килгән быуында дуҫлыҡ, берҙәмлек, илһөйәрлек тойғолары, хеҙмәткә һөйөү тәрбиәләүҙә роле баһалап бөткөһөҙ. Ошондай етди проекттарға тотонорға нимә этәргес булды?
– Беҙҙең ғаиләлә атай абруйы көслө булды. Шуға ла «Юлдаш»та һөйөклө кешемдең яҡты иҫтәлегенә арнап «Атайым тураһында һөйләгеҙ» тигән тапшырыу асып ебәрҙем. Ул республиканың билдәле атайҙарына бағышлана. Бала саҡта аңлап та, баһалап та етмәгән һүҙҙәрҙең мәғәнәһенә йылдар үткән һайын нығыраҡ төшөнәһең. «Атайым тураһында һөйләгеҙ» тапшырыуы атайҙар тәрбиәһе, атайҙар аманаты, атай васыяты хаҡында. Беҙҙең аранан киткән, үҙенән һуң яҡты эҙ, күркәм эштәр ҡалдырған атайҙар ғына түгел, тотош милләтенең улы булған уҙамандар программа геройҙары итеп һайлана.

Был тапшырыуымды бөтә ғаилә менән тыңларға саҡырам. Ул туған телгә, илгә, ергә һөйөү тәрбиәләргә ярҙам итер. Тапшырыу ғаилә ҡиммәттәрен һаҡлау мөһимлеген күрһәтер.
Махсус хәрби операция геройҙарына арналған «Ил улдары» тигән тапшырыуым да ғаилә темаһын күтәрә. Илһөйәрҙәр ғаиләлә тәрбиәләнә бит. Атайым: «Балаларығыҙға матур һәм мәғәнәле исемдәр ҡушығыҙ», – тип әйтә торғайны. Уның ейәндәре Азат, Мортаза, Нәил, Йософ атлы булһа, ейәнсәрҙәре Динара, Азалиә, Мәликә һәм Фатима исемен йөрөтә. Улар ҙа олаталары менән ғорурлана. Атай-әсәйебеҙ беҙгә лә сит-ят исемдәр һайламаған. Ағайым Салауат, апайым Зәйтүнә, һеңлем Зөләйха. Ғәзиз кешеләребеҙ беҙҙе йырҙарҙа данланған исемдәр менән бүләкләгән.
– Яңылыҡтар бүлеге етәксеһе булараҡ, үҙегеҙ етәкләгән бүлек һәм хеҙмәттәштәрегеҙҙең эш алымдары тураһында әйтеп үтегеҙ әле. Ғөмүмән, радиожурналист ниндәй сифаттарға эйә булырға тейеш?
– Ниндәй компания ғына сығарһа ла, һәр автомобилгә радио ҡуйылған. Был уның беҙҙең тормошта үтә лә ҙур урын алыуын күрһәтә түгелме? Машиналар даими хәрәкәттә булырға тейеш. Беҙ – радиожурналистар ҙа тиҙлекте юғалтмаҫҡа, ана шул машина кеүек үк етеҙ булырға бурыслы. Уңған! Оператив! Белемле! Оҙаҡ уйларға, яҙғанды ҡат-ҡат төҙәтергә, материалды студияла оҙон-оҙаҡ итеп яҙҙырып ултырырға ваҡыт юҡ. Беҙҙең төп маҡсат – мәғлүмәтте һуңлатмау. Әлбиттә, сифат та беренсе урында. Кеше өйрәнмәгән эш, үҙләштерә алмаған һөнәр юҡ. Радиожурналист эшен дә. Бары тик теләк кәрәк. Уҡырға, эҙләнергә, бер урында тапанмаҫҡа. Ә иң мөһиме – ниндәй генә шарттарҙа ла кешелек сифаттарын юғалтмаҫҡа. Балаларҙы шуға өйрәтергә кәрәк. Яҡшы кеше иһә, журналисмын, тип кеше яҙмыштарын ҡыйратмаҫ, сенсация булһын, тип кешеләргә зыян килтермәҫ, ялған һүҙ һөйләмәҫ, иленә хыянат итмәҫ, донъяны яҡшыртырға тырышыр, халыҡ мәнфәғәтенән сығып эш итер, тыңлаусы, уҡыусы һәм тамашасыға фейк таратмаҫ. Иң ҙур теләгем: ниндәй һөнәр эйәһе булыуға ҡарамаҫтан, төрлө хәлдә лә кеше булып ҡалырға кәрәк.
– Журналистар, бигерәк тә яңылыҡтар бүлеге хеҙмәткәрҙәре, янғын булырын ун минут алдан белеп, ана шул урынға барып торорға тейеш, тигән һүҙ менән килешәһегеҙме?
– Беҙ ана шул бәлә-ҡазаларҙы булдырмау өсөн тырышабыҙ, халыҡ араһында аңлатыу эше алып барабыҙ. Янғын тураһында мәғлүмәт биреү башҡаларҙы һаҡлау, ҡурсалау йәһәтенән эфирға сыға. Бындай хәлдәр һәм фажиғәләр ҡабатланмаһын өсөн. Беҙҙең бүлектә үҙ эшенең ысын оҫталары йыйылған. Министрлыҡ һәм ведомство етәкселәренең, Дәүләт Думаһы һәм Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаттарының исемдәрен яттан беләбеҙ. Халыҡ-ара саралар барышын яҡтыртабыҙ. «Юлдаш» яңылыҡтары – республика һулышы. 4-5 минутлыҡ сығарылышҡа Башҡортостандың уңыш һәм ҡаҙаныштары, проблемалары, махсус хәрби операция барған алғы һыҙыҡтан хәбәрҙәр һәм башҡа мәғлүмәттәр һыя. Әйткәндәй, халыҡтан да яңылыҡтар ҡабул итәбеҙ.
– «Журналист-ирекмәндәр» тип исемләнгән йәмәғәт ойошмаһы алып барған эштәр тураһында ла һөйләп үтегеҙ әле. «Юлдаш» радиоһы ҡыҙҙары ниндәй маҡсат менән тотондо был изге эшкә?
– Әлбиттә, махсус хәрби операцияла ҡатнашҡан яугирҙарға ярҙам итеү һәм Еңеүҙе яҡынайтыу теләге менән. Беҙ барыбыҙ ҙа махсус хәрби операция менән бәйле. Лилиә Фазулованың тормош иптәше Данис фронтта, Донецк Халыҡ Республикаһында, хеҙмәт итә. Сәриә Рамаҙанованың бер туған ҡустыһы Рәсүл Ишдәүләтов яуҙа башын һалды. Ул Владимир Путиндың Указы менән үлгәндән һуң Ҡаһарманлыҡ орденына лайыҡ булды. Динара Сафинаның кейәүе Динар Билаловтың да ғүмере фронтта өҙөлдө. Гөлшат Имелбаеваның туғандары ла махсус хәрби операцияла ҡатнаша, һәләк булғандары ла бар. Минең тормош иптәшем шулай уҡ хәрби хеҙмәттә. Луганск Халыҡ Республикаһында – фронттың Ҡыҙыл Лиман йүнәлешендә алыша. Беҙ Еңеү өсөн берләштек. Яҡындарыбыҙҙы юғалтыу һағышын, уларҙы яуҙан көтөү, һағыныу хисен баҫыу өсөн йәмәғәт эшендә йөрөйбөҙ. Аллаға шөкөр, беҙҙе аңлаған, ярҙам ҡулын һуҙған кешеләр бик күп. Уларға оло рәхмәтлебеҙ.
– Әңгәмә һуңында «Йәншишмә» гәзитен уҡыусыларға һеҙҙән бер кәлимә һүҙ һәм ниндәй кәңәш булыр?
– Хөрмәтле балалар, һеҙ ҙә Еңеүҙе яҡынайта алаһығыҙ. Ил һаҡсыларына хаттар яҙығыҙ. Беләһегеҙме, тыуған яҡтан ебәрелгән сәләмдәр уларҙың кәйефен күтәрә, көс-дәрт өҫтәй. Һеҙ төшөргән һүрәттәр менән һалдаттар блиндаждарын биҙәй. Уларҙы түш кеҫәләрендә йөрөтә. Тырышып уҡығыҙ, яңы технологиялар үҙләштерегеҙ. Иң мөһиме – илһөйәр, телһөйәр, илебеҙгә, республикабыҙға файҙалы кешеләр булып үҫегеҙ. Беҙҙең көс берҙәмлектә икәнде аңлағыҙ.

– Зөһрә Фәнил ҡыҙы, ихлас әңгәмә өсөн ҙур рәхмәт! Һеҙҙе алтын юбилейығыҙ менән ысын күңелдән ҡайнар ҡотлайбыҙ. Эшегеҙҙә уңыштар, ныҡлы һаулыҡ, донъя именлеге, ғаилә бәхете, балалар ҡыуанысы теләйбеҙ.

Г. Мәжитова.