-6 °С
Болотло
TelegramVKOK
Бөтә яңылыҡтар

Ҡыҙыл итек бәләһе

Ғаилә йыйылып, киске аштан һуң һәр ҡайһыһы үҙ мөйөшөнә инеп китә. Берәү телевизор ҡарай, кемдер үҙенең шөғөлө менән булыша.

Балалар дәрес әҙерләргә ул­тырған. Кәрәк саҡта мине лә ярҙам­ға саҡыралар. Радионан матур концерт тапшырҙылар ҙа диктор «Ғәйеп­һеҙгә ғәйепле» тигән әҫәр уҡыясағы тураһында белдерҙе. Ҡыҙыҡһынып тыңланыҡ. Тормоштан алынған хәлде бәйән иткән яҙыусы. Балалар ҙа уйға батты, ысынлап та, берәй яңылышлыҡ эшләһәң, шул гел артыңдан һа­ғалап йөрөй кеүек. Һинән генә ғәйепте эҙләйҙәр. Миҫал итеп мәктәп йылдарында үҙем менән булған бер ва­ҡиғаны һөйләргә булдым.
Беҙ уҡығанда «мәктәп», «уҡытыусы» тигән төшөнсәләр ҙур мәғәнәгә эйә булды. Ата-әсә тәрбиәһенә ҡарағанда белем уса­ғының йоғонтоһо көслөрәк ине. Бәләкәйҙән октябрят сафына алалар, һуңынан, ант итеп, пионер ойошмаһына ба­ҫаһың. Ә өл­кән синыфта комсомол тигән исемгә тап төшөрмәҫ бул­һаң ғына үҙҙәренең сафына ҡабул итәләр. Хатта өйҙә тыңлашмайыраҡ китһәң: «Ҡара уны, уҡытыусыңа әйтәм!» – тип янайҙар. Пионер ойошмаһының дружина советы ултырышы ғына ни тора. Берәй кәрәкмәгән эш ҡылдыңмы, дәрескә һуңланыңмы, әҙерләнмәнеңме – шунда уҡ белеп ҡалып, бары­һын да иләк аша үткәрәләр. Тағы ла шуныһы: аҙна һайын бер синыф мәктәптең тәртип һағында тора. Бөтә күргән-белгәндәрен дәфтәргә теркәп, икенсе аҙнаның дүшәмбеһендә линейкала «ҡыҙыу таба»ға баҫтыралар. Етмәһә, «Кактус» тип аталған стена гәзитенә лә эләгеүең бар. Бар мәктәп алдында үҙеңдең фамилияңды күрһәң, ояты ни тора!
Алтынсыла ғына уҡый инем, буйға ла бәләкәймен, етмәһә, ҡыйыу­һыҙмын да. Дружина советы рәйесе итеп һайланылар. Мәктәптәге тәртип, төрлө пионер йыйындары үткәреү өсөн мин яуаплы. Тәүҙә ҡыйыныраҡ булды, ҙур малайҙарға күтәрелеп ҡарарға ла оялдым, ҡай­ҙа ул шелтә яһау. Ҡыҙҙар ҙа, ирештереп, «бәләкәс председатель» тип төрлөсә мәрәкәләп йөрөнө. Бер синыфҡа түбән уҡыған Рита бигерәк әсе телле булды. Урамда осраған сағымда ла мыҫҡыллап, телен күрһәтеп китә. Эй, асыуым килә ине, тик нисек яуап ҡайтарырға? Шулай ҙа бер мәл яйы сыҡты.
Дәрес ваҡытында таҡтаға яҙырға аҡбур бөткәнлектән, уҡытыусы миңә алып килергә ҡушты. Коридор оҙон, мәктәпкә инә торған ишек янынан үтеп барғанда, әллә күпме теҙелеп торған аяҡ кейемдәре араһынан ҡып-ҡы­ҙыл эрзинкә итектәр күҙгә салынды. Таныш итектәр, кемдеңдер аяғында күргәнем бар. Иҫемә төштө – теге Ританыҡы. «Эй, хәстрүш, үҙе әсе телле булһа ла, итектә­ре матур бит әле, ҡуныстары ҡыйғаслап эшләнгән». Урамда ҡойоп көҙгө ямғыр яуа, һыуыҡ. Бесәй йыл­ғырлығы менән быларҙы эләктерҙем дә, дежурныйҙар күреп ҡалмаҫ элек, мәктәп алдында йыйылып ят­ҡан күләүеккә атып бәрҙем. Икеһе ике яҡҡа осто хатта. Һу­ңынан йүгереп барып аҡбур алдым да, бер ни булмағандай, дәрескә инеп киттем.
Оҙаҡламай, ҡайтыр ваҡытты белдереп, ҡыңғырау шылтыраны. Барыһы ла ишеккә ашы­ға. Шул саҡ кемдеңдер ҡысҡырып илағаны, уҡытыусы апай­ҙың ҡоро тауышы ҡолаҡҡа ишетелде. Күрәһең, Рита аяҡ кейемен эҙләй. Уларға яҡыныраҡ килдем, ҡыҙыҡайҙың ойоҡтары лыс һыу, итектәр ҙә урынында, кемдер индереп ҡуйған. Иҙән йыуыусы апай менән уҡытыусы Ританы нисектер өйгә ҡайтарыу яғын хәстәрләп йөрөй. Һыуыҡ ямғырҙа итекһеҙ аяҡ өшөй бит. Йәл дә булып китте үҙе. Шулай ҙа янынан эре генә үтеп, ҡайтып киттем.
Дүшәмбе көн сираттағы линейкаға теҙелдек. «Кактус»ты ла элеп ҡуйғандар. Дежур синыф яңылыҡтарҙы барлай, ә директор һәр береһенә туҡталып, йә маҡтай, йә шелтәләй. Бына бер мәл: «Мәктәптә «бил­дә­һеҙ енәйәтсе» барлыҡҡа килде, төп эше – аяҡ кейемдәрен «ҡыйырһытыу». «Иғтибар, эҙләйбеҙ», – тип мәрәкәләп мәғлүмәттәрен теүәлләп ҡуйҙылар. Йөрәк «жыу» итеп китте, барыһы ла миңә текләп күрһәткән ке­үек. Башым әйләнеп, күҙ алда­рым ҡараңғыланды. Тик етәксе шуҡ малайҙарҙың исем-шәрифтәрен атап, бер аҙым алға сығарҙы ла: «Йә, кемегеҙ­ҙең эше, тағы ла ниндәй зыян уйлап табыр­һығыҙ икән?» – тип әрләне. Тегеләр баштарын аҫҡа эйеп тороуҙан баш­ҡа ни эшләһен инде. «Был мин!» – тип әйтерҙәр ине, бере­һенең дә унда ҡыҫылышы юҡ. Ныҡ уңайһыҙ булып китте. Тәккә ге­нә малайҙарҙы «язалатам» бит. Кемдеңдер берәй насар да­ны сыҡһа, гел уға төртөп күрһәтә­ләр. Ә дружина советы рәйесе­нең, тәртип өсөн яуап биреүсе ҡыҙҙың, ошондай аҙымға барыуы бер кемдең дә башына инеп сыҡмағандыр.
...Хәҙер инде Рита апайы­ғыҙ – дүрт бала әсәһе, бәлки, теге ваҡиғаны күптән онотҡандыр. Ә мин иҫләйем. Сөнки минең арҡала бүтән кешеләрҙе бөтә мәктәп алдында йөҙҙәрен ҡы­ҙартып, ғәйепһеҙгә ғәйепләнеләр бит.
Унан һуң үс алыу йәһәтенән эшләнгән насарлыҡ гел намыҫты өйкәп, онотолмай хәтерҙә һаҡлана икән. Был үҙенә күрә бер яза ул. Намыҫ ғазабы.

Читайте нас в