-16 °С
Болотло
VKOKfacebookTikTokInstagram
Бөтә яңылыҡтар
Төрлөһөнән
22 Ноябрь 2017, 13:46

Хоҡуғың да, бурысың да бар

20 ноябрь – Халыҡ-ара бала хоҡуҡтарын яҡлау көнө

1989 йылдың 20 ноябрендә Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы тарафы­нан «Бала хоҡуҡтары тураһында конвенция» ҡабул ителә. Беҙҙең илдә 1994 йылда үҙ көсөнә инә. Төп мәсьәлә булып һәр баланы һаҡлау, яҡлау һәм улар өсөн һәйбәт йәшәү шарттары булдырыу тора.

Ошо иҫтәлекле дата айҡанлы белем усаҡтарында төрлө саралар үткәрелә. Өфөләге 48-се баш­ҡорт лицейында ла башланғыс синыф уҡыу­сылары менән осрашыуға Орджоникидзе районының йәмәғәт хәүефһеҙлеге үҙәге инспекторҙары килде. Кескәйҙәр менән тәүҙә юл ҡағиҙәләренә ҡағылышлы төрлө уйындар ойошторолдо, төрлө һорау-йомаҡтар аша уҡыу­сыларҙың белеме тик­шерелде. Әлбиттә, һәр кем юл ҡағиҙәләрен белә, әм­мә, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, уларҙы бөтәһе лә теүәл үтәмәй, һаулығын, ғүмерен хәүеф аҫтына ҡуя.

Ә Александр Тактаев ағайҙары мәктәптә үҙеңде дөрөҫ тотоу тураһында һөйләп үтте. Һабаҡ булыр­ҙай бер нисә миҫал да килтерҙе.

– Яңыраҡ бер белем усағында малайҙар көрмәкләшеп китеп, яңылыш синыфташ ҡыҙҙарына зыян килтерә, ул мейеһе һелкенеп, дауаханаға эләгә. Дауаланыу хаҡын ғәйепле малайҙарҙың ата-әсәһе түләй. Шуның өсөн ҡайҙа ғына булмаһын, үҙегеҙҙе ипле тотоғоҙ, – тине ул.

Ә IV «А» синыфы уҡыу­сылары менән балалар­ҙың хоҡуҡтары тураһында әңгәмә булды. Уҡытыусылары Гөлгөнә Ишбулды ҡыҙы Әхмәрова менән үҙ хоҡуҡтарын төплө генә өйрәнгәндәр икән. Улар өсөн ҡыуанып ултырҙыҡ.

– Ниндәй хоҡуҡтарығыҙ бар? – тигән һорауға, алмашлап яуап бирҙеләр.

– Белем алыуға.

– Дауаланыуға, медицина ярҙамы алыуға.

– Ғаиләлә тәрбиәләнергә.

– Бүтән балалар менән уйнарға.

– Кеше хоҡуҡтары һаҡ­ланыуға, бер кем дә беҙҙең иркебеҙҙе бо­ҙор­ға тейеш түгел…

Азалиә Хөсәйенова, Илмир Үтәғолов, Камилла Солтанғәлина, Элина Төхвәтуллина, Даяна Йосопова, Карина Фёдорова, Сабина Вәлиуллина, Әлфинә Ғәлиева, Айҙар Ҡужагилдин әү­ҙем­лектәре менән айырылып торҙо. Хоҡуҡтар ғына түгел, бурыстар тураһында ла һөйләшеү булды. Ҡанундар­ҙы үтәргә, башҡаларҙың кешелек хоҡуҡтарын һәм иректәрен, намыҫын һәм кешелек дәрәжәһен ихтирам итергә бурыслыбыҙ. Атай-әсәйҙәребеҙҙе хөрмәт итергә, белем алырға кәрәк.

Дүртенселәрҙең баш­ҡортса матур ғына һөйләшеүе лә иғтибарҙы йәлеп итте. Баҡһаң, улар уҡытыу­сылары етәкселегендә «Умырзая» йәкшәмбе мәктәбендә лә шөғөлләнә икән: фольклор төркөмөнә йөрөйҙәр.

– Был уларҙың телмәр үҫешенә ыңғай йоғонто яһай. «Һаумы, һаумы, әкиәт!» конкурсында былтыр I урын алдыҡ. Бүтән бәйгеләрҙә лә ҡатнашабыҙ. Милана Шәрифйәнова, Лилиә Рәҡипова, Рөстәм Рәфетдинов, Азалиә Хөсәйенова, Баязит Әхмәров, Эмиль Мөхәмәтшиндарҙың уңыштары ҡыуандыра, – ти Гөлгөнә Ишбулды ҡыҙы.

Уйлап ҡараһаң, тормошобоҙ тотош хоҡуҡтар һәм бурыстарҙың үтәлеүенән тора икән. Әлеге дүртенселәрҙе генә алайыҡ: белем алалар, һәләттәрен үҫтерәләр, туған телдәрен өйрәнәләр, өлкәндәрҙе ихтирам итәләр, өйҙәрендә атай-әсәйҙәренә ярҙам итәләр…

Ә беҙҙең, өлкәндәрҙең, бурысы: балиғ булмағандарҙың һаулығын, әхлаҡи торошон, белем алыуын, һәләттәрен үҫтереү мөмкинлеген ҡайғыртыу, хәстәрләү, уларҙы йәмғиәттең насар йоғонтоһонан һаҡлау, шулай уҡ йәмәғәт тормошонда әүҙем ҡатнашыуҙарын тәьмин итеү. Балаларыбыҙҙы яҡлайыҡ, уларға ярҙам итәйек, бурыстарын аңлатайыҡ, хо­ҡуҡтарын боҙмайыҡ!

Эльвира ӘСӘҘУЛЛИНА.